نوروز، پیشینه جشن سی روزه ایرانیان

نوروز در فرهنگهای مختلف

جشن نوروز آیینی باستانی است که دارای قدمتی چندین هزارساله است که هر ساله در اول بهار در بین ایرانیان و کشورهای پارسی زبان در همسایگی ایران برگزار می‌شود.  آیین زیبا و دلنشین نوروز که پر از نمادهای باستانی و اسطوره‌ای است، امروزه علاوه بر کشورهای فارسی زبان مثل ایران و افغانستان و تاجیکستان، و در بسیاری از کشورهای غیرفارسی زبان جهان نیز مثل قفقاز،  روسیه، ترکیه و برخی کشورهای خاورمیانه و آفریقا نیز به علت زیبایی خاصی که در خود دارد، پذیرفته شده و برگزار می‌شود. این آیین باستانی از اساسی‌ترین پایه‌های هویت ملی ایرانیان است که در بین تمامی اقوام ایرانی بدون کم و کاست برگزار می‌شود. عوامل سازنده هویت ملی در یک جامعه در ابتدا جغرافیای مشترک است. کشور ایران به دلیل داشتن موقعیت استراتژیک، به عنوان چهارراه میان شرق و غرب، از هند تا اروپا محسوب می‌شود. زبان رسمی مشترک به عنوان یکی دیگر از مولفه‌های هویت ملی است که در بین ایرانیان، زبان پارسی به عنوان زبان رسمی و مشترک اقوام شناخته می‌شود و شاهنامه فردوسی نمادی از آن محسوب می‌شود. میراث مشترک در بردارنده فرهنگ مشترک نیز است و نوروز نیز به عنوان یک آیین ملی از پایه‌های اساسی هویت ملی ایرانیان محسوب می‌شود. خاستگاه نوروز کشور ایران است و زمان برگزاری آن اول فصل بهار است.

نوروز در فرهنگهای مختلف

نوروز در فرهنگهای مختلف

آیین نوروز

آیین نوروز قدیمی‌ترین آیین ملی در جهان محسوب می‌شود. ایران دارای سابقه درخشانی در تمدن است و با بسیاری از کشورهای مشرق زمین در این زمینه که دارای تمدن کهن هستند، برابری می‌کند؛ اما مهم‌ترین شاخصه ایران نسبت به برخی کشورهای دیگر در این است که علی‌رغم هجوم‌هایی که در تاریخ سرزمین خود با آن‌ها مواجه بوده و علی‌رغم خلط فرهنگی که با فرهنگ‌های دیگر داشته است، در مقایسه با تمدن‌هایی مثل مصر، که زبان و فرهنگ آن مغلوب اعراب شد، بسیاری از شاخصه‌های هویت ملی و رسوم باستانی خود را حفظ کرده است. بنابراین می‌توان گفت سابقه یک تمدن به تنهایی نمی‌تواند ضامن بقای آن باشد، بلکه شناخت و تداوم فرهنگی است که ضامن بقای آن است. آیین نوروز در چهارم اسفند ۱۳۸۸ در مجمع عمومی سازمان ملل به پیشنهاد آذربایجان، ۲۲ مارس روز جهانی نوروز با ریشه ایرانی را به رسمیت شناخت.

آئین نوروز

آئین نوروز

پیشینه نوروز

سابقه نوروز به نقل از برخی منابع، به ۳۰۰۰ هزار سال پیش می‌رسد و امروزه بیش از ۳۰۰ میلیون نفر آن را جشن می‌گیرند. در منابع تاریخی بویژه در تاریخ طبری، شاهنامه فردوسی و تاریخ مسعودی نوروز به جمشید نسبت داده شده است. جمشید در جنگی که با دیوان داشته و مدت بسیاری به طول انجامیده، پیروز شده و روز پیروزی وی جشنی برپا شده که نوروز نامیده شده است و در آن روز جمشید بر تخت نشسته است. در شاهنامه فردوسی آمده است که جمشید در آتورپاتگان دستور داد برای وی تختی بگذارند و بر تخت نشست، در حالیکه تاجی زرین بر سر داشت و با رسیدن خورشید به تاج زرین او جهان منور شد و مردمان شادی کردند و آن روز نوروز نام گرفت و در آن ایام که نوروز نامیده شد، جمشید به مردمان، بارعام می داد.

پیشینه نوروز

پیشینه نوروز

ابوریحان بیرونی در آثارالباقیه آغاز سال ایرانی را از زمان خلقت انسان روز هرمز از ماه فروردین دانسته و زمان آن را قرار گرفتن خورشید در نصف‌النهار، نقطه اعتدال ربیعی بوده و وارد برج حمل می‌شود. خیام در نوروزنامه می‌گوید: «سبب نهادن نوروز آن بوده است که چون می‌دانستند که آفتاب را دو دور بوده، یکی آن سیصدوشصت و پنج روز و یک چهارم به اول دقیقه حمل باز آید به همان وقت هر روز که رفته بود، بدین دقیقه نتواند آمدن چه هر سال از مدت همی کم شود. چون جمشید این دو را دریافت آن را نوروز نام نهاد و جشن به پا کرد. پس از آن پادشاهان دیگر مردمان بدو اقتدا کردند»(منظور خیام حرکت انتقالی زمین به دور خورشید بوده است که ۳۶۵ روز و یک چهارم است). در برخی منابع نیز آمده است که کوروش هخامنشی در روز نوروز بابل را فتح کرد و رسم و آیین نوروز از بابل به سرزمین ایران آورده شد و در ایران رسمی و ماندگار شد. نوروز در منابع پهلوی و منابع دوره اسلامی روزی است که در آن حوادث مهمی رخ داده است. برای مثال منابع پهلوی آفرینش جهان را در روز اول فروردین و نوروز ذکر کرده‌اند. همچنین ورود کوروش به بابل نیز در روز اول فروردین ذکر شده است. در منابع دوره اسلامی آفریده شدن حضرت آدم در نوروز ذکر شده است. برخی منابع دوره اسلامی حتی برای نشان دادن اهمیت نوروز و روز اول فروردین، تولد پیامبر و امام علی را نیز در نوروز ذکر کرده‌اند.

نوروز در فرهنگهای مختلف

نوروز سی روزه

در مورد نوروز و فلسفه پیدایش آن نیز موارد بسیاری ذکر شده است. بعضی شروع یک سال جدید پس از پشت سر گذاشتن زمستان و شروع یک سال جدید پس از مرگ طبیعت را همچون رستاخیزی دانسته‌اند که انسان در همراهی با طبیعت پشت سر می‌گذارد. نوروز را نوعی بازگشت به خود و تولد و نوزایی در حین زنده بودن نیز دانسته‌اند. این رستاخیز می‌تواند به دنبال خود، تحول اندیشه را نیز به همراه داشته باشد.

در مورد مدت زمان نوروز نیز نظرات مختلفی داده شده است. ابوریحان مدت زمان برگزاری جشن نوروز را در زمان جمشید را سی روز می‌نویسد که این یک ماه به شش قسمت ۵ روزه تقسیم می‌شد. ۵ روز اول به پادشاهان، ۵ روز دوم به اشراف، ۵ روز سوم به کارکنان شاهی و ۵ روز چهارم به ندیمان و درباریان و۵ روز پنجم به توده مردم و ۵ روز ششم مخصوص کشاورزان بوده است. در آیین زرتشتیان، نوروز ۳ مرحله دارد، که در ادامه توضیح داده می‌شود.

۱. مرحله اول شامل ۱۰ روز قبل از نوروز است که نظافت خانه را شامل می‌شود. اعتقاد به حضور فره وشی‌ها (ارواح مردگان) و نیاکان- نوعی رستاخیز و ملاقات ارواح با زندگان- چون ارواح نیاکان در ایام نوروز به خانه بازماندگان خود سرکشی می‌کنند، پس باید برای آرامش روح آن‌ها همه جای خانه پاکیزه باشد.

۲. مرحله دوم ۵ روز پیش از نوروز است که پنجه دزدیده (پنجه گهنبار) در تقویم زرتشتی بوده و با آیین سوری آغاز می‌شد و با نوروز مردگان که یک روز قبل از نوروز بود پایان می‌یافت. در مورد آیین سوری باید اشاره کرد که در گاهشماری زرتشتی یک سال ۳۶۵ روز یا ۱۲ماه ۳۰ روزه بوده که کبیسه‌ای نداشته است و ۵ روز در انتهای سال جدا از ماهها به حساب می‌آمد که پنجه نامیده می‌شد و هر ۴ سال یکبار ۶ روز می‌شد. آیین سوری یک رسم باستانی بوده که حتی برخی منابع سابقه آن را به پیش از زرتشت می‌رسانند. کارکردهای مختلف آتش در زندگی ایرانیان باستان و اهمیت نقش آن در زندگی روزمره و استفاده از آتش برای از بین بردن شر و درمان بیماری‌ها (سرخی تو از من/ زردی من از تو) و سوزاندن ناپاکی‌ها (اشاره به داستان سیاوش) سبب شکل‌گیری نوعی قداست برای آتش در ذهن ایرانیان شد. این آیین در دوره‌های بعد نیز تداوم پیدا کرد. آیین سوری دارای رسوم مختلفی چون کوزه شکستن، خوردن آجیل، فال گوش ایستادن و شال‌اندازی و روشن کردن آتش بوده است.

حاجی فیروز و آوردن مژده نوروز نیز نمادی از اساطیر ایران و ایزد گیاهان «دوموزی»  است که از در زمستان به زیرزمین رفته بود و در نوروز و آغاز رویش طبیعت از جهان مردگان در رستاخیز طبیعت، به انسان‌ها نوید زندگی می‌دهد.

۳. مرحله سوم نیز گسترانیدن سفره ۷ سین نوروزی بود. در مورد فلسفه چیدن ۷ سین نوروزی نظرات مختلفی داده شده است. عدد هفت در ایران باستان جزی اعداد مقدس است. قداست عدد هفت دلایل مختلفی دارد. در متون مقدس پهلوی آمده است که آفرینش جهان در روز اول فروردین آغاز شد و به مدت هفت روز طول کشید و در پایان روز هفتم به پایان رسید. مراحل کشت تا برداشت کشاورزی در هفت مرحله ذکر شده است. تعداد امشاسپندان در مذهب زرتشتی هفت تن است. رنگین کمان در آسمان با هفت رنگ شکل می‌گیرد و مراحل رشد جسمانی نیز هفت سال ذکر شده است. بسیاری بر این عقیده‌اند که عدد هفت سین نیز به دلیل اهمیت عدد هفت در فرهنگ باستانی ایران بوده است.

نوروز سی روزه

نوروز سی روزه

هفت‌سین و نمادهای آن

هر یک از سین‌های موجود بر سر خوان نوروزی نماد خاصی دارند و مفهوم بلندی را در خود گنجانیده‌اند. معمولا سین‌های نوروزی نمادهای طبیعت هستند و همه ریشه در طبیعت دارند.

۱. سبزه نماد نوزایی و آغاز طبیعت و سرسبزی و شادمانی است که در ظرف چینی یا سفال کاشته و بر خوان نوروزی گذاشته می‌شد.

۲. سرکه که برگرفته از درخت تاک است در فرهنگ باستانی ایران نماد شادی و سرخوشی محسوب می‌شد.

۳. سمنو نماد رشد و رویش و آغاز زندگی و برکت و ثروت محسوب می‌شد.

۴. سیب نیز به عنوان نماد زایش و بوی خوش بهشتی و گاهی نماد محبت بوده است.

۵. سیر یکی دیگر از هفت سین‌ها است که در فرهنگ باستانی ایران نقش محافظت در برابر شر را داشته است (به دلیل خاصیت درمانی).

۶. سماق نیز به عنوان نمادی از صبر و بردباری برای دست‌یابی به پیروزی در بین ایرانیان شناخته شده است.

۷. سنجد یکی از نمادهای طبیعی است. در فرهنگ باستانی ایران سنجد یکی از درختان مقدس بوده و نماد خردورزی محسوب می‌شد. سکه در سفره هفت سین نمادی از بارعام و نماد برکت و ثروت و گشاده دستی صاحبخانه است.

هفت سین

سنبل به عنوان نماد صمیمیت، و آمدن نوروز بر سر سفره ایرانیان گذاشته می‌شود.

سکه ریشه در طبیعت ندارد و جزی سین‌هایی است که بعدها به سفره ایرانیان افزوده شده است. برخی بر این عقیده‌اند که واژه سکه عربی است و بعدها از فرهنگ عربی وارد زبان فارسی شده، امروزه در سفره ایرانیان سکه نیز حضور یافته است این در حالی است که سکه جزی هفت سین محسوب نمی‌شود، اما نماد بارعام پادشاهان برای مردم بوده و در هر دوره‌ای ممکن است بر سر سفره بوده باشد.

تخم مرغ یکی از نمادهایی است که بر سر سفره نوروزی ایرانیان گذاشته می‌شود. در اساطیر ایران جهان همچون تخم مرغی است که آسمان، پوسته آن و زرده‌اش نمودار زمین است.

روشن نگه داشتن چراغ‌ها و نور شمع برای این بوده است که فره‌وشی‌ها شب هنگام راه خانه بازماندگان خود را بیابند و اجاق خانه همیشه روشن باشد و بازماندگان ارواح، همیشه باقی باشند. خاموش نکردن روشنایی در شب عید ایرانیان و نکشتن آتش شمع با نفس ریشه در باورهای زرتشتی ایرانیان دارد که کشتن آتش را جزی اعمال نادرست می‌دانستند.

گذاشتن آیینه بر سر سفره هفت‌سین نماد جام جهان نمای جمشید است که در نزد ایرانیان اهمیت بسیار داشته است. روز اول نوروز نگریستن در آیینه، دیدن جام جهان‌نما را به ایرانیان نوید می‌دهد.

مراسم چیدن هفت‌سین نوروزی در دوره پادشاهان هخامنشی، بویژه داریوش با حضور سران ممالک و ایالات انجام می‌شد و در نگاره‌های تخت جمشید به وضوح به چشم می‌خورد و در دوره‌های تاریخی بعد نیز مطرح بوده است. دادن عیدی از طرف بزرگسالان به کوچکترها نمادی از بارعام پادشاهان قدیم ایران به مردمان است که بعدها به بزرگان خاندان‌ها و خانواده‌ها انتقال پیدا کرد.

مراسم دید و بازدید نوروزی برگرفته از دیدار مردم با شاهان و بارعام پادشاهان ایران بوده است که به صورت سلسله مراتبی در دیدار کوچک‌ترها از بزرگترهای خانواده نمود پیدا کرده بود.

روز ششم فروردین ماه یا خور روز از فروردین روز تولد زرتشت است. این روز در سال ۲۰۰۳ میلادی از سوی یونسکو به عنوان سه هزارمین سالگرد زرتشت اعلام شد.

شش فروردین

شش فروردین

سیزده به در، پیوند مشی و مشیانه

از مهم‌ترین آیین‌های نوروزی که نوروز با آن پایان می‌یابد، مراسم روز طبیعت یا سیزده به در است. در مورد این روز و فلسفه و چگونگی ایجاد آن نیز روایات مختلفی در منابع ذکر شده است. در آثارالباقیه ابوریحان آمده است که مشی و مشیانه پسر و دختر دوقلوی کیومرث در این روز متولد شده‌اند که نماد آن‌ها را گیاه ریواس دانسته‌اند. برخی منابع نیز از نحوست عدد سیزده در فرهنگ باستانی ایران یاد کرده‌اند، این درحالی است که تقریبا هیچ یک از منابع تاریخی نحوست عدد سیزده در فرهنگ باستانی ایران را تایید نمی‌کنند و البته قداست عدد دوازده در فرهنگ باستانی ایران، در منابع، بسیار دیده شده است.

برخی دیگر نیز سیزدهم فروردین را متعلق به ایزدبانو آناهید الهه آب‌ها دانسته‌اند که برای طلب باران و مبارزه با خشکسالی وارد عمل می‌شود و روز سیزدهم هر ماه در سال، متعلق به وی است. برخی نیز سیزدهم فروردین را به حضور جمشید در صحرا و بارعام دادن وی نسبت داده‌اند. از بین روایات ذکر شده، روایت ازدواج مشی و مشیانه در این روز بیشتر در بین مردم رواج داشته است و حمزه اصفهانی نیز به آن اشاره می‌کند. سبزه گره زدن در این روز نمادی از پیوند این دو (مشی و مشیانه) در فرهنگ ایرانی است.

آیین نوروز هر ساله بین ایرانیان با شکوه خاصی برگزار می‌شود و ایرانیان با شوق بسیار این جشن را برپا می‌کنند.

سیزده به در

سیزده به در

منبع: سایت کجارو

منبع برگرفته از مقاله نوروز آیین باستانی ایران، نوشته زهرا آذرنیوش، دانش آموخته کارشناسی ارشد تاریخ ایران باستان

۱۳۹۷/۰۱/۰۷
عید نوروز

نوروز، پیشینه جشن سی روزه ایرانیان

نوروز، پیشینه جشن سی روزه ایرانیان نوروز در فرهنگهای مختلف جشن نوروز آیینی باستانی است که دارای قدمتی چندین هزارساله […]
۱۳۹۷/۰۱/۰۵

سفر به جنگل های سونداربانس در مرز بنگلادش و هند

سفر به جنگل های سونداربانس در مرز بنگلادش و هند سفر به جنگل های سونداربانس | Sundarbans مرز بنگلادش و […]
۱۳۹۷/۰۱/۰۵
ایرانگردی در نوروز

ایرانگردی در نوروز

ایرانگردی در نوروز بهترین مناطق گردشگری برای سفر های تعطیلات نوروز ۹۷ تعطیلات نوروز ۹۷ قصد سفر دارید؟ میخواهید از […]
۱۳۹۷/۰۱/۰۲
خرید اینترنتی بلیت هواپیما

راهنمای کامل خرید اینترنتی انواع بلیت

امروزه اطلاعات گردشگری و سفر و وب سایت هایی که در این زمینه فعالیت می کنند، به نسبت گذشته خیلی بیشتر شده اند و همین موضوع ممکن است شما را به این تصور برساند که دیگر برای سفر نیازی به استفاده از تورهای گردشگری ندارید. البته در مواردی این موضوع درست است اما اگر بخواهید در یک سفر از چند کشور دیدن کنید و یا دنبال یک جای امن و با کیفیت برای رزرو هتل و خرید بلیط هواپیما باشید، لازم است تا خصوصیت های یک آژانس گردشگری موفق را بدانید تا بتوانید انتخاب درستی کنید. با سپید پرواز همراه باشید تا به شما ۶ مورد از خصوصیات آن ها را معرفی کنیم.